Detransitie en herstel — wat keert terug, wat niet

Stoppen met hormonen is geen terugspoelknop. Een deel van de veranderingen trekt weg, een deel blijft voor altijd en van een deel weet niemand het zeker. Dit overzicht zet op een rij wat voorlichtingsmateriaal van zorgverleners, de Britse vruchtbaarheidstoezichthouder en het onderzoek rond de Cass Review erover zeggen.

Na testosteron: wat blijft en wat wegtrekt

Het voorlichtingsoverzicht van de Amerikaanse zorgaanbieder Planned Parenthood, die zelf deze hormonen voorschrijft, deelt de effecten van testosteron in twee groepen in. Als blijvend staan vermeld: de lagere stem, de groei van gezichts- en lichaamshaar, de vergroting van de clitoris en mannelijke kaalheid. Als omkeerbaar gelden de toename van spiermassa, de herverdeling van lichaamsvet, een vettere huid met acne, het hogere libido en het uitblijven van de menstruatie.

De veranderingen die het meest opvallen in het dagelijks leven zijn dus juist de blijvende. Wat dat betekent, beschrijven we in ons artikel over gezichtshaar na detransitie. Een uitgebreider medisch overzicht staat op transspijt.nl: wat medisch wel en niet terugkeert.

Na oestrogeen: wat blijft en wat wegtrekt

Voor oestrogeen noemt hetzelfde voorlichtingsmateriaal borstgroei als blijvend. De afname van het volume van de testikels heet er waarschijnlijk blijvend, de verminderde aanmaak van zaadcellen mogelijk blijvend. Omkeerbaar zijn volgens het overzicht de zachtere huid, de vetverdeling, het verlies van spiermassa en kracht, het lagere libido en de veranderingen in de erectie.

Vruchtbaarheid: soms terug, nooit gegarandeerd

De Britse toezichthouder HFEA schrijft dat hormoontherapie de vruchtbaarheid onderdrukt en op termijn tot volledig verlies kan leiden. Na het stoppen kunnen de eierstokken weer gaan ovuleren of kan het lichaam weer zaadcellen aanmaken, doorgaans in de loop van enkele maanden. Maar volgens de HFEA is dat herstel allerminst gegarandeerd, en hoe langer de behandeling duurt, hoe groter de kans dat de vruchtbaarheid blijvend is aangetast.

Na een geslachtsoperatie is er geen herstel meer mogelijk. Wie de eierstokken of de testikels heeft laten verwijderen, kan volgens de HFEA alleen nog genetisch eigen kinderen krijgen als er vooraf eicellen, zaad of embryo's zijn opgeslagen. Daar komt de blijvende afhankelijkheid van hormonen bij, die we beschrijven in ons artikel over levenslange medicatie.

Operaties: wat weg is, is weg

Verwijderd weefsel groeit niet terug. Na een borstamputatie rest alleen een reconstructie. De Amerikaanse Tiger Reed, die na dertien jaar testosteron detransitioneert, schrijft dat ze mogelijk een borstreconstructie moet ondergaan en dat het herstellen van haar haarlijn en het verwijderen van lichaamshaar haar duizenden gaat kosten. Haar verzekering vergoedde de transitie, de detransitie niet. Haar verhaal staat in Dertien jaar als man.

Puberteitsblokkers: geen pauzeknop

Puberteitsblokkers zijn jarenlang gepresenteerd als bedenktijd. De Cass Review, het Britse onderzoek naar de genderzorg voor jongeren dat in april 2024 verscheen, wees dat beeld af: vrijwel alle jongeren die met blokkers beginnen, gaan daarna door met cross-sekse hormonen. In de Britse studie van Carmichael en collega's (2021) stopte één van de 44 deelnemers; de andere 43, ofwel 98 procent, kozen voor cross-sekse hormonen.

De systematische review van Taylor en collega's (2024), waarop de Cass Review steunt, beoordeelde vijftig studies. Eén daarvan was van hoge kwaliteit. Meerdere studies lieten een afname van de botdichtheid tijdens de behandeling zien, en de lengtegroei bleef achter bij wat verwacht mag worden. Over de gevolgen voor de cognitieve ontwikkeling, de psychische gezondheid en de vruchtbaarheid was het bewijs te beperkt of te wisselend om conclusies te trekken. De eerlijke samenvatting is dus niet dat alles omkeerbaar is, maar dat niemand weet wat er terugkomt.

Herstel is meer dan het lichaam

In het onderzoek van Elie Vandenbussche onder 237 detransitioners gaf de helft aan medische informatie nodig te hebben over het stoppen met of aanpassen van hormonen. Daarnaast had 65 procent hulp nodig bij andere psychische problemen en 60 procent bij het omgaan met spijt. De Cass Review adviseerde NHS England daarom te zorgen voor een voorziening voor mensen die een detransitie overwegen. Waar detransitioners in de tussentijd terechtkunnen, beschrijven we in ons artikel over de detrans-community.

Dit overzicht is algemene informatie en geen persoonlijk medisch advies. Wat bij iemand terugkomt, hangt af van het middel, de dosis, de duur en het eigen lichaam. Stoppen met of afbouwen van hormonen gebeurt in overleg met een arts.

Bronnen

Planned Parenthood, “Effects of Testosterone-Based Hormone Therapy”: plannedparenthood.org

Planned Parenthood, “Effects of Estrogen-Based Hormone Therapy”: plannedparenthood.org

HFEA, “Information for trans and non-binary people seeking fertility treatment”: hfea.gov.uk

Taylor e.a., “Interventions to suppress puberty in adolescents experiencing gender dysphoria or incongruence: a systematic review”, Archives of Disease in Childhood, 2024: doi.org

Carmichael e.a., “Short-term outcomes of pubertal suppression in a selected cohort of 12 to 15 year old young people with persistent gender dysphoria in the UK”, PLoS ONE, 2021: doi.org

Cass Review, eindrapport van 10 april 2024, samengevat op Wikipedia

Elie Vandenbussche, “Detransition-Related Needs and Support: A Cross-Sectional Online Survey”, Journal of Homosexuality, 2021: doi.org; samenvatting van de cijfers bij SEGM

Tiger Reed, “Ik leefde 13 jaar als man”, Cry for Recognition (vertaling van The Free Press, 30 september 2024): cryforrecognition.be