Levenslange medicatie na verwijdering van de gonaden: wat betekent dat?

Wie de testikels of eierstokken laat verwijderen, maakt zelf geen geslachtshormonen meer aan. Daar horen praktische gevolgen en risico's bij die iemand vooraf goed moet kunnen overzien.

Wat hormoonafhankelijkheid concreet betekent

Bij een orchiectomie (verwijdering van de testikels) of een ovariëctomie (verwijdering van de eierstokken) verdwijnt de lichaamseigen aanmaak van geslachtshormonen. De Endocrine Society schrijft in haar richtlijn dat een hormoonbehandeling twee doelen heeft: de eigen hormoonaanmaak onderdrukken en de hormoonspiegels binnen het normale bereik van het gewenste geslacht houden (bron). Dit overzicht op Transspijt.nl beschrijft wat die afhankelijkheid in de praktijk betekent.

Risico's van hormoonbehandeling

Een overzichtsartikel uit 2025 schrijft dat oestrogeen bij transvrouwen het risico op veneuze trombo-embolie verhoogt, en dat testosteron bij transmannen tot erythrocytose (een te hoog aantal rode bloedcellen) kan leiden, wat het risico op trombo-embolische gebeurtenissen vergroot (bron). Een ander overzicht uit 2025 beschrijft verschillende veiligheidssignalen bij oestrogeengebruik, waaronder acute cardiovasculaire gebeurtenissen bij langdurig gebruik, en schrijft dat systematische uitkomstgegevens op lange termijn ontbreken, zodat het risico-batenprofiel onbekend is (bron).

Onvruchtbaarheid

Een gonadectomie maakt iemand onvruchtbaar. De NHS schrijft dat sommige behandelingen de vruchtbaarheid kunnen aantasten en dat je kunt worden doorverwezen naar een vruchtbaarheidsdienst om eicellen of zaad te bewaren (bron). Dit artikel op Transspijt.nl beschrijft hoe mensen met spijt dat verlies ervaren.

Wat het bewijs zegt

De Cass Review noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie in haar voorwoord „an area of remarkably weak evidence” (vertaald: een gebied met opmerkelijk zwak bewijs) (bron). Een NICE-review uit oktober 2020 beoordeelde alle uitkomsten van de onderzochte studies naar puberteitsremmers als zeer lage zekerheid (bron). Beide gaan over minderjarigen; voor de langetermijnrisico's bij volwassenen geldt het bovenstaande over ontbrekende uitkomstgegevens.

Informed consent

Een analyse op Transspijt.nl beschrijft hoe een laagdrempelig informed-consent-model voor hormonen in de praktijk werkt. In 2025 verscheen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde het opinieartikel „Internationale kritiek op het Dutch protocol” van medisch ethicus Jilles Smids (bron).

Wat dit betekent

Wie een gonadectomie overweegt, kiest voor een leven lang afhankelijkheid van hormonen, met de risico's die daarbij horen. Daarom is het belangrijk dat die gevolgen vooraf uitdrukkelijk en herhaaldelijk worden besproken, inclusief wat bekend is en wat niet.