Op 1 augustus 2026 begon King's College London met de werving van kinderen voor 'Pathways', een klinische proef die moet vaststellen of puberteitsremmers genderdysfore jongeren helpen. Meisjes vanaf 11 jaar en jongens vanaf 12 jaar met aanhoudende genderincongruentie komen in aanmerking, tot een leeftijd van 16 jaar. In totaal moeten 226 kinderen meedoen. Ze krijgen twee jaar lang puberteitsremmende medicatie, met onder meer hersenscans om de effecten te volgen.

Dat de proef er kwam, was allerminst vanzelfsprekend. Dezelfde toezichthouder die de proef nu heeft goedgekeurd, had haar zelf stilgelegd wegens veiligheidsbezwaren. En een juridische poging van ouders, een bekende detransitioner en een psychotherapeut om de proef alsnog tegen te houden, werd door de rechter afgewezen — niet omdat hun zorgen ongegrond waren, maar omdat de rechter vond dat de afweging aan de toezichthouder toekomt.

Eerst een pauze, na eigen zorgen van de toezichthouder

De voorgeschiedenis van Pathways begint al in 2025. Op 4 september 2025 hield de onderzoeksethische commissie haar eerste volledige vergadering over de proef. Op 18 september 2025 concludeerde de Commission on Human Medicines dat er veiligheidsgerelateerde bezwaren waren tegen goedkeuring.

Die bezwaren kregen gevolg: op 11 februari 2026 schreef de Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA) — het Britse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen — een brief aan de opdrachtgevers van de proef met haar zorgen. Op 23 februari 2026 meldde minister van Volksgezondheid Wes Streeting in het Lagerhuis dat het voorbereidende werk aan Pathways was gepauzeerd. Er volgden een Westminster Hall-debat op 9 maart en een lobbydag van bezorgde ouders op 10 maart 2026.

Op 22 juni 2026 keurde diezelfde MHRA een aangepast protocol goed. De wijzigingen: een iets scherper omschreven stopcriterium bij problemen met botgezondheid, cognitie en doorbraakbloedingen, en uitgebreidere voorlichting over vruchtbaarheidsbehoud. De minimumleeftijden zelf — 11 jaar voor in de geboorteakte als meisje geregistreerde kinderen, 12 jaar voor jongens — bleven ongewijzigd. Van een structureel hogere ondergrens, zoals eerder ter discussie stond, is in de uiteindelijke goedkeuring niets terug te vinden.

De rechtszaak: afgewezen op bevoegdheid, niet op de inhoud

Tegen de goedgekeurde proef spanden de Bayswater Support Group (een organisatie van ouders van genderdysfore kinderen), detransitioner Keira Bell en psychotherapeut James Esses een kort geding aan. Zij stelden dat de MHRA en de Health Research Authority onrechtmatig hadden gehandeld door de proef goed te keuren zonder de langetermijneffecten op botontwikkeling, vruchtbaarheid, hersenontwikkeling en psychisch welzijn voldoende mee te wegen, en dat de onderzoeksopzet gebreken vertoonde.

Op 31 juli 2026 wees het High Court het verzoek om een voorlopige voorziening af. Volgens de rechter was de goedkeuringsbeslissing "quintessentially a question of judgment" — bij uitstek een kwestie van beoordeling die aan de gezondheidsautoriteiten toekomt. Daarmee ging de rechter niet inhoudelijk in op de vraag of de langetermijnrisico's afdoende waren onderzocht; de zaak werd afgedaan op de vraag wie mag beslissen, niet op de vraag of die beslissing klopt.

Keira Bell, die na jaren puberteitsremmers en een dubbele mastectomie op haar transitie terugkwam, noemde de uitspraak "een tragedie". Psychotherapeut James Esses reageerde scherper: "Vulnerable children should never be used as guinea pigs in medical experimentation that may lead them down a path towards irreversible physiological and emotional damage, including infertility" — kwetsbare kinderen zouden nooit als proefkonijn moeten dienen in medische experimenten die kunnen leiden tot onomkeerbare fysieke en emotionele schade, inclusief onvruchtbaarheid. Een woordvoerder van Bayswater Support Group verklaarde de zaak te zijn gestart "omdat wij menen dat het besluit om een klinische proef met puberteitsremmers bij kinderen toe te staan niet voldeed aan de beschermingseisen die specifiek gelden voor onderzoek met minderjarigen."

Wat hier wringt

Het bijzondere aan deze zaak is niet dat critici van puberteitsremmers een rechtszaak verloren — dat gebeurt vaker. Het bijzondere is dat de instantie die nu zegt dat de proef veilig genoeg is, een half jaar eerder zelf tot de conclusie kwam dat die niet zonder meer kon doorgaan. Tussen de pauze in februari 2026 en de goedkeuring in juni 2026 zaten vier maanden en een aantal tekstuele aanscherpingen — geen nieuw onderzoek naar de vragen die de aanleiding vormden voor de pauze: wat puberteitsremmers op langere termijn doen met botten, vruchtbaarheid en hersenontwikkeling van een kind van elf.

Diezelfde vragen liggen ten grondslag aan Finse registerdata die laten zien dat psychiatrische problematiek na medische transitie hoog blijft — bevindingen die niet uit de lucht komen vallen, maar aansluiten bij wat critici van het onderliggende model al langer aankaarten. Een uitgebreid overzicht van het beschikbare onderzoek naar puberteitsremmers, met de tegenstrijdige bevindingen op een rij, staat op dutchprotocol.nl.

Ondertussen erkent het Britse zorgstelsel zelf dat het jarenlang tekortschoot richting mensen die spijt kregen: NHS England bouwt pas sinds kort een zorgpad voor detransitioners, vijf jaar nadat de nood al bekend was. Een proef die start voordat die nazorg goed staat, vergroot het risico dat een nieuwe generatie kinderen in hetzelfde gat valt.

Wat de proef wél anders maakt

Pathways is, in tegenstelling tot de praktijk in landen als Nederland, in elk geval opgezet als gecontroleerde klinische proef met een placebo-arm, een vooraf vastgelegd meetprotocol en toezicht van een medisch-ethische commissie — precies het soort bewijs dat critici van het Dutch Protocol al jaren missen. Dat is een verbetering ten opzichte van puberteitsremmers die zonder gedegen onderzoek als standaardzorg werden ingevoerd. Maar een proef opzetten om een gebrek aan bewijs te repareren, is iets anders dan garanderen dat de deelnemende kinderen daarmee beschermd zijn tegen de risico's die de proef nu juist moet onderzoeken — en de eigen toezichthouder twijfelde daar aantoonbaar aan voordat zij, zonder wezenlijke aanpassing van de leeftijdsgrenzen, alsnog akkoord ging.

Bronnen

• CARE, "High Court rules puberty blocker trial can begin", 3 augustus 2026 — care.org.uk
• Clinical Trials Arena, "UK MHRA sets path for puberty blocker trial to continue", 22 juni 2026 — clinicaltrialsarena.com
• Sex Matters, "The puberty-blocker trial: paused but not yet stopped", februari 2026 — sex-matters.org

Mark Visser

Redactie